TheoHeida.NL

(gepubliceerd in Cobouw)

Voor het versnellen van projecten met de aanbevelingen van de commissie Elvering zijn bestuurders met stevige knieën nodig. Dit was één van de conclusies die werd getrokken tijdens een discussiemiddag die onlangs werd georganiseerd door Procap. Hierbij spraken vertegenwoordigers van provinciale en gemeentelijke organisaties, maar ook vertegenwoordigers van marktpartijen over de vraag hoe projecten kunnen worden versneld, en wat ‘morgen’ al anders kan.

Aanleiding tot de discussie was het rapport van de commissie Elverding, waarin aanbevelingen staan om projecten te versnellen. Eén daarvan is de introductie van een brede maatschappelijke verkenningsfase en een compacte planstudie. Ook wordt de ‘bestuurlijke lus’ genoemd, om te voorkomen dat bij een tekortkoming de hele procedure over moet. Daarnaast doet Elverding aanbevelingen over de inzet van capaciteit en budgetten en het verminderen van de bestuurlijke drukte.

Toepassen aanbevelingen niet eenvoudig

Veel overheidsorganisaties zijn aan de slag gegaan met deze aanbevelingen. Ook provincies en gemeenten, omdat de verwachting is dat juist veel kansen liggen in versnelling van bovenregionale infrastructuurprojecten. Maar die vertaling naar de praktijk blijkt niet eenvoudig. Mede omdat dit aanpassing van bestaande procedures en werkwijzen vraagt én van nationale regelgeving voor onder meer luchtkwaliteit.

Daarnaast zijn bij dit soort projecten de verschillen in belangen tussen de diverse lokale overheden vaak een remmende factor bij het realiseren van projecten. En om consensus te bereiken wordt vaak toevlucht gezocht in beschrijvingen en beslissingen van een hoog abstractieniveau. Waarbij men vergeet om het project concreet te maken, waardoor later weer veel weerstand ontstaat. Daarom is het nodig op bestuurlijk niveau sneller en eenduidiger besluiten te nemen. En natuurlijk mogen de mogelijkheden van doorzettingsmacht naar de lokale overheden niet worden vergeten.

Niet wachten op Elverding

Tijdens de discussiemiddag over de aanbevelingen van Elverding werd ook duidelijk dat er nu al heel veel mogelijk is om projecten te versnellen. Zo liggen er veel kansen liggen op het vlak van contractering van marktpartijen, onderlinge samenwerking, teamsamenstelling, anders plannen en diverse technische mogelijkheden. Hierbij werd ondermeer geput uit de inzichten die zijn opgedaan bij het versnellen van de verbreding van de A2 tussen Amsterdam en Utrecht.

Vooral het slimmer en robuuster plannen van infrastructuurprojecten kan snelle winst opleveren. Vaak is onduidelijk waar de ruimte in de planning zit omdat veiligheid op veiligheid is gestapeld. Beter is om deze ruimte zichtbaar te maken en hiermee als buffer de planning te beheersen. Ook het meer parallel plannen van taken biedt mogelijkheden, maar dan mag niet beknibbeld worden op de bezetting van het team.

Ing. Kees van Leeuwen en drs. ing. Theo Heida werken bij Procap Adviseurs en Projectmanagers. Veel inzichten over projectversnelling zijn terug te vinden op www.lerenvandea2.nl.

Minister Eurlings moest zich in de Tweede Kamer verantwoorden voor de spitsstrook op de A1 bij  Hoevelaken. Die bleef jarenlang onterecht gesloten door een verkeerde interpretatie van een uitspraak van de Raad van State. Kamerleden waren geschokt en riepen de minister op het matje. Die trok het boetekleed aan en kwam er met een gele kaart van af. Maar valt dit ene incident eigenlijk niet ontzettend mee, gelet op ons woud van regels en procedures? Theo Heida is van mening dat kamerleden zich daar wat meer zorgen over moeten maken, in plaats van zich op die ene blunder te storten.

Pitstroken

Minister Eurlings erkende dat Verkeer en Waterstaat ‘te voorzichtig’ is geweest. Het ministerie heeft een onjuiste interpretatie gegeven aan een uitspraak van de Raad van State uit mei 2004 over de spitsstrook op de A1. En ja, natuurlijk is dat onhandig. En voor de oppositie makkelijk scoren. Ook VNO-NCW en de brancheorganisaties deden een duit in het zakje. Ze eisten op hoge poten dat de minister ’slapende’ spitsstroken (pitstroken?) en ander ongebruikt asfalt zo snel mogelijk moet openstellen om de files te verminderen. Desnoods met een spoedwet. En op die manier deed iedereen net alsof ze de belangen van de rijdende burger behartigden. Maar is dat nou wel zo? Of hebben de politici zich vooral op een incident gestort en zijn ze ondertussen vergeten waar het eigenlijk om gaat?

Als je kijkt naar de hoeveelheid regels en procedures, dan mag het een wonder heten dat er niet veel meer spitsstroken en andere projecten tussen wal en schip zijn geraakt. Het ergste is nog wel dat nooit eerder iemand, ook de kamerleden niet, de beslissing om de spitsstrook te sluiten in twijfel heeft getrokken. Blijkbaar zijn we er ondertussen zo aan gewend geraakt dat er van alles sneuvelt bij de Raad van State, dat we er niet eens meer van opkijken. En in plaats van dat we bezig zijn om écht projecten van de grond te krijgen, produceren we uit angst voor de Raad steeds meer papier om ervoor te zorgen dat alles ‘dichtgetimmerd’ is.

Neem nou de A4 Delft-Schiedam. Onlangs werd bekend gemaakt dat er weer een jaar wordt uitgetrokken voor nieuwe onderzoeken naar de A4 en de A13/A16. Rijkswaterstaat heeft vijf ingenieursbureaus ingehuurd die trajectnota’s en milieueffectrapportages moeten opstellen. De minister zou op basis daarvan kiezen of en hoe beide wegen aan te leggen zijn. Maar wat doen we met al die nieuwe vragen die deze rapporten ongetwijfeld gaan oproepen? Als bestuurlijke samenwerking en daadkracht ontbreken helpt geen enkel papier.

Een andere voorbeeld is de tweede Coentunnel. Daar vindt momenteel een discussie plaats over de honderd miljoen euro die het Rijk wil steken in de verbetering van de luchtkwaliteit rond de tunnel. Fijnstofdeskundigen vinden dat de ventilatiekanalen en luchtschermen bij de tunnel nauwelijks  gezondheidsvoordeel opleveren , omdat er geen mensen in de buurt wonen. Nee, maar voor het dichttimmeren van de procedure is het wel erg belangrijk.

Procedures zijn de grootste bedreiging

Eerder dit jaar publiceerde Cobouw de resultaten van de Nationale Projectenmonitor van Procap. Uit dat onderzoek bleek dat professionals in de bouwsector vinden dat regels en procedures de grootste bedreiging zijn voor projecten. Het spitstrookincident bevestigt dat beeld. De grootste kansen zagen de professionals in een integrale aanpak. Oftewel, minder rapporten en meer samenwerking. Daar zou de kamer zich nou eens druk om moeten maken.

Gepubliceerd in Cobouw

De manier waarop in Nederland gereageerd is op het rapport Elverding, lijkt erg op de manier waarop we plannen maken voor infrastructuur. Voorstanders als Bouwend Nederland en VNO-NCW dringen aan op voortvarendheid, maar kunnen zelf niets forceren. Tegenstanders als Milieudefensie blijven rustig afwachten in hun loopgraven. En wat doet de rest van het land? Men is vooral bezig met wat er niet goed is aan het rapport en hoe het anders opgeschreven had moeten worden. De NieuwBouw betreurt dit en is van mening dat het rapport Elverding genoeg waardevolle zaken toont waar Nederland verder mee kan.

Grote vraag is hoe gaat minister Eurlings doorpakken en het één en ander realiseren binnen projecten? Als zoon van gedeputeerde Martin Eurlings heeft Minister Eurlings het politieke spel met de paplepel ingegoten gekregen. Dat hij daardoor op zijn 20e raadslid wordt van Valkenburg aan de Geul, op zijn 25e Tweede Kamerlid wordt en op zijn 33e minister is, is dan slechts een logisch gevolg van zijn achtergrond én zijn ambities. Van Eurlings, als jonge minister, kan niet ontkend worden dat hij een hoge dadendrang heeft binnen zijn huidige post. Maar juist doordat de politiek hem in het bloed zit, is hij teruggevallen op zo’n typisch politiek instrument als een commissie. En daar wringt hem nou juist de schoen. Het rapport van zo’n commissie is, net als de gemiddelde tracénota, een politiek instrument dat door het publiek gewantrouwd wordt en daardoor van alle kanten kan worden aangevallen.

Op zich is zo’n commissie een goed instrument om bestuurlijk Nederland van binnenuit open te breken. Eurlings weet inmiddels als geen ander, dat als je projecten wilt verwezenlijken, dat je dan belangrijke opponenten aan banden moet leggen. Dat zijn grootste opponenten eigenlijk uit bestuurders en politici bestaan, stond voor hem vast. Daarom stelde hij als rasechte politicus een commissie in die adviezen geeft over versnelling van de besluitvorming van de infrastructuurprojecten. Deze commissie legt vervolgens de vinger op de zere plek – nee het zijn niet de burgers die de projecten in de weg staan: het zijn de bestuurders!

Advies

De NieuwBouw is het met Elverding eens om te streven naar een brede verkenning waarbij alle partijen betrokken zijn. Dat heeft De NieuwBouw de commissie Elverding reeds eerder geadviseerd. Met de innovatieve procesaanpak van het project “De gebruiker bepaalt” (www.degebruikerbepaalt.nl), toegepast op de Ring Utrecht Noord (N230), heeft De NieuwBouw laten zien dat goede resultaten te boeken zijn en er breder draagvlak te creëren is. Door in een vroegtijdig stadium eindgebruikers van de Ring Utrecht Noord te betrekken, hebben overheden, belangengroepen en de NieuwBouw gewerkt aan relevante oplossingen. Daarnaast is De NieuwBouw van mening dat Elverding erg juridisch en instrumenteel naar besluitvorming kijkt en te weinig aandacht heeft voor het regievraagstuk. De NieuwBouw adviseerde, vanuit een eigen ‘Commissie Ongevraagd Advies’, onder andere de commissie Elverding voor ieder groot project een bestuursconsortium op te richten dat regie voert en beleidsbeslissingen neemt.

De NieuwBouw gaf tevens nog een aantal andere adviezen:
• Niet alle vertraging is schadelijk. Neem de tijd om dingen goed te doen in plaats van het over te moeten doen als het mis gaat.
• Leg de regie over een project bij een bestuursconsortium, dat het mandaat krijgt beslissingen te nemen.
• Geef burgers in een project daadwerkelijk invloed door middel van een burgerconsortium. Niet als buitenstaander of actiegroep, maar als betrokken participant. Geef deze burgers budget om bijvoorbeeld een alternatief uit te werken.
• Schoenmaker hou je bij je leest. Marktpartijen kunnen al in een vroeg stadium een goede bijdrage leveren aan het ontwikkelen van oplossingen, maar overheden zullen altijd zelf verantwoordelijk moeten zijn voor de planologische processen.
• Reken niet alleen aannemers, maar ook bestuurders en ambtenaren af op het realiseren van planningen.
• Laat een project niet leiden door de waan van de dag of door laatste krantenkoppen. Doe actief aan draagvlakmarketing en beloon bestuurlijke daadkracht.

Sence of Urgency

Besluitvorming over de aanleg van nieuwe infrastructuur kan en moet dus een stuk sneller. Doorpakken ook na het adviesrapport is cruciaal, tenslotte moet je het ijzer smeden als het heet is. De Grote vraag is en blijft hoe de minister, nu hij de “sense of urgency” aan zijn zijde heeft, ook daadwerkelijk tot resultaten komt. En als hij het niet weet, is wellicht een brede maatschappelijke verkenning een idee.

door: Bert Alberts (PRC)  en Theo Heida (Procap)